Wśród dokumentów biskupich wielkie znaczenie posiadają Akta wizytacji (Acta visitationum) oraz Akta działalności biskupiej (Acta episcopalia). Są one istotnym źródłem w opisie stanu i aktywności pastoralnej Kościoła diecezji poznańskiej. I tak np. w części zbioru Akt wizytacji oznaczonym AV-10[1] odnajdujemy zapis powizytacyjny z 1641 roku – z czasów biskupa Andrzeja Szołdrskiego (1636-1650) – dotyczący parafii w Rostarzewie – w dzisiejszym Dekanacie wolsztyńskim. Dowiadujemy się z niego m.in., że dnia 9 marca 1641 roku archidiakon pszczewski Jan Branecki z pomocą kanoników poznańskich Andrzeja Swinarskiego i Feliksa Mietlickiego przeprowadził wizytację kościołów w Wielichowie, Prochach, Rostarzewie i Gościeszynie, a następnego dnia w niedzielę 10 marca udał się do Kębłowa, a stamtąd do Wolsztyna. Zachowany zapis dotyczący parafii w Rostarzewie świadczy, iż w 1641 roku stał tam drewniany kościół pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła (Ecclesia lignea Tituli Sancti Andrea Apostoli). Nad ołtarzem widniał napis w języku łacińskim Ad laudem Dei et Sancti Andreae. Prawo patronatu należało do Krzysztofa Żegockiego (1618-1673) – (Jus patronatus Generosi Domini Christophori Żegocki Haeredis ibidem in Rostarzewo). Kościół posiadał ponadto stare tabernakulum dla przechowywania Najświętszego Sakramentu (cum tabernakulum antiquissimum ad conservandum Sanctissimum Sacramentum), a także mały srebrny krzyż (crux parva argentea) oraz drewniana chrzcielnicę (baptysterium ligneum). Adnotacja dotycząca probostwa jest następująca: Domus plebanalis noviter constructa, nihil habet penes se (…) neque septa – Probostwo nowo wybudowane, nic wokół siebie nie posiadające, nawet zagrody. Z innych szczegółów wspomnijmy jeszcze następujący zapis niezwykłej wagi: Haec Ecclesia constat quod fuerit catholica – ten kościół pozostaje katolicki. W okresie trwającej w Europie wojny trzydziestoletniej (1618-1648) przynależność wyznaniowa odgrywała szczególna rolę. Zapis ten z pewnością odnosi się także do faktu, iż po śmierci Jan Tłockiego kościół w Rostarzewie stał się własnością innowierców. Dopiero w 1596 roku został zwrócony katolikom. Powyższy przykład ilustruje, jak dzieje małej grupy społecznej, którą stanowi parafia, są przeniknięte uniwersalnym nurtem historii.
Acta episcopalia – oprócz bieżących zapisów dotyczących działalności biskupów poznańskich – zawierają także ich decyzje potwierdzające postanowienia poprzedników. Przykładem takim jest akt fundacyjny kościoła w Rostarzewie, który odnajdujemy dzisiaj w postaci transumptu[2], wystawionego przez biskupa Benedykta Izdbieńskiego (1488-1553) w dniu 4 listopada 1551 roku. Jest to potwierdzenie fundacji kościoła w Rostarzewie, zatwierdzonej już w 1401 roku[3] przez Wojciecha Jastrzębca (1362-1436) – biskupa poznańskiego i krakowskiego, a potem także arcybiskupa gnieźnieńskiego i prymasa Polski. W transumpcie z 1551 roku czytamy m.in.: „Benedykt Isdbieński, z Bożej łaski biskup poznański na wieczną rzeczy pamiątkę. Obwieszczamy wszystkim bez wyjątku, że szlachcic Jan Złoczki [Tłocki], dziedzic wsi Rostarzewo i miejscowego kościoła, okazał nam dokument erygujący kościół w Rostarzewie za rządów Wojciecha, z Bożej łaski biskupa poznańskiego, spisany na pergaminie i bardzo skruszony z powodu starości (in pergameno scriptas et vetustate nimia attritas), pochodzący z 3 marca roku
ks. Rafał Rybacki
[1] Visitatio Decanatuum Czarnków et Oborniki Archidiaconatus Posnaniensis atque Decanatuum Grodzisk, Lwówek et Zbąszyn Archidiaconatus Pszczewensis Administratore Episcopatus Posnaniensis eiusque commissariis Andrea Swinarski et Felice Mietlicki canonicis Posnaniensibus a. 1640 et 1641 peracta (rękopis opracowany przez ks. J. Nowackiego).
[2] Patrz: J. Nowacki, Ksiega uposażenia Diecezji Poznańskiej z roku 1510, Poznań 1950, s. 260-
[3] „Benedictus Izdbienski episcopus Posnaniensis privilegium antecessoris sui Alberti super erectione ecclesiae parochialis in Rostarzewo una cum subinsertis literis dotationis eius anno 1401 concessum transsumit atque confirmat” (J. Nowacki, Ksiega uposażenia Diecezji Poznańskiej z roku 1510, s. 260-261).
[4] J. Nowacki, Księga uposażenia Diecezji Poznańskiej z roku 1510, s. 261.
[5] Tamże, s. 262.
[6] Tamże, s.263.
[7] W dekrecie biskupa Wojciecha Jastrzębca z 1401 roku czytamy:„(...) quod cum villae dicta Rzesztarzewo et Golia, quae in Comorowo, et Tuchorza, quae et earum incolae in Dzbąszin ad ecclesias parochiales praedictae diocesis ad divina audienda venire huc usque consueverant et ecclesiastica percipere in eisdem sacramenta, ab ipsisi ecclesis adeo elongate existant, quod ipsi incolae earumdem villarum tum propter longam distantiam, tum propter viarum inundantiam et periculosa discrimina ac praedas et spolia in sylvis et borris inter ipsas ecclesias in Zbaszin et Comorowo villasque superius nominatas mediantia et in illo districtu tamquam finibus et limitibus Regni Poloniae et dictae dioecesis Posnaniensis a multis retroactis annis et temporibus frequentatas ad divuna audienda” (Tamże).
