Rostarzewo.pl - lokalny serwis informacyjny - MKS Orzeł Rostarzewo - OSP Rostarzewo - Młodzieżowa Orkiestra Dęta Rostarzewo - i inne...

Zwycięstwo Wielkopolan w okresie Powstania Wielkopolskiego 1918/1919 i postanowienia konferencji wersalskiej o przyłączeniu Wielkopolski do niepodległej już Polski miały decydujący wpływ na kształtowanie się składu narodowościowego, a co za tym idzie i wyznaniowego mieszkańców Rostarzewa. W 1921 roku liczba mieszkańców miasta wraz z folwarkiem Dąbrówka wynosiła 1150, z tego 275 Polaków i 875 Niemców. Można przyjąć, że podział ten odpowiadał także podziałowi ze względu na wyznanie.

Liczba mieszkańców Rostarzewa w łatach 1921 - 1923 była bardziej zmienna, spowodowana wyjazdem ludności niemieckiej do Niemiec i przybywaniem do Rostarzewa Polaków bądź z Niemiec i innych krajów Europy a nawet spoza Europy, bądź też z innych rejonów Polski. Warto przytoczyć tutaj dane dotyczące optantów niemieckich. I tak: w 1921 roku wyjechało 27 rodzin, 1922 roku aż 36 rodzin, 1923 roku - 6 rodzin, w 1924 roku 3 rodziny. W latach następnych wyjeżdżały już tylko pojedyncze osoby, gdyż w 1924 roku nastąpiło czasowe wstrzymanie wyjazdów Niemców z Polski. Ale liczba osiedlających się w Rostarzewie była mniejsza od wyjeżdżających. W 1922 roku Rostarzewo liczyło 1022 mieszkańców, na początku stycznia 1927 roku - 1014, a pod koniec 1927 roku liczyło tylko 982 mieszkańców.

Warto tutaj przytoczyć dla porównania z okresem po II wojnie światowej dane dotyczące mieszkańców sąsiadujących z Rostarzewem wsi. Według stanu na dzień 28 sierpnia 1922 roku Głodno liczyło 429 mieszkańców, Cegielsko - 176, Stodolsko 259, a Adolfowo 180. Z wiosek tych Głodno było prawie całkowicie zamieszkałe przez Niemców, w pozostałych wsiach stosunek ludności polskiej do niemieckiej podobny był do Rostarzewa lub Stodolska, a w jeszcze innych ludność polska była w zdecydowanej przewadze.

Walka o narodowy charakter tych ziem była bardzo ostra i to z obydwu stron oraz różnymi środkami. Polacy starali się wyprzeć niemczyznę drogą urzędową oraz poprzez działalność różnych organizacji, mniej lub więcej nacjonalistycznych, przeważnie pozostających pod wpływem kościoła katolickiego. Niemcy wykorzystali do swojej działalności osławiony „traktat mniejszościowy" pozwalający na dużą swobodę działania mniejszości narodowych, a także kościoła ewangelickiego.

Kościół katolicki odegrał dużą rolę w umocnieniu polskości w Rostarzewie. Temu celowi służyło erygowanie parafii rostarzewskiej w 1925 roku. Ale już wcześniej proboszcz gościeszyński ks. Alfons Graszyński w warunkach polowych odprawiał w Rostarzewie nabożeństwa z okazji większych świąt kościelnych. 18 czerwca 1922 roku odbyła się znów po przeszło 100 latach procesja Bożego Ciała. Uroczystość ta zgromadziła dużą rzeszę polskich katolików oraz organizacje polskie, które w ciągu, pierwszych lat niepodległości zdążyły powstać lub też kontynuowały działalność sprzed 1918 roku, ale działały przy parafii gościeszyńskiej. Między innymi uczestniczyło pierwszy raz nowo powstałe Towarzystwo Śpiewacze "Cecylia" oraz Towarzystwo Śpiewu "Lutnia" z Gościeszyna, a także Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" z Rostarzewa i Gościeszyna oraz Bractwo Strzeleckie z Rostarzewa.

Jeszcze w 1922 roku podjęto starania o pozwolenie na budowę kościoła w Rostarzewie. Na zebraniu w dniu 2 października 1922 roku wybrany został komitet budowlany, który otrzymał pozwolenie na zbieranie składek na obszarze województwa poznańskiego w listopadzie i grudniu 1922 roku. Komitet liczył 13 osób, przewodniczył burmistrz Rostarzewa Sylwester Łukomski, a wchodzili w jego skład Polacy z Rostarzewa - 9 osób, ze Stodoiska - 2 osoby i z Głodna -1 osoba. Patronem był ks. A. Graszyński. Komitet ten wystosował list zatytułowany "Głos błagalny z Kresów Zachodnich", którego adresatami byli Polacy na obszarze Wielkopolski. List ten zamieściła na swoich łamach lokalna prasa. Warto przytoczyć fragment tego listu - cytuję:

"Przed laty 180 kościół katolicki w Rostarzewie miasteczku powiatu wolsztyńskiego stał się pastwą płomieni. Mieszkała tam wówczas tylko mała garstka Polaków, resztą mieszkańców byli Niemcy - protestanci. Nie odbudowano zatem kościoła - a garstkę Polaków wcielono jako parafian do Parafii Gościeszyńskiej. Lecz ludność polska nie wymarła pomimo zakusów germanizacyjnych rządu pruskiego owszem wzrastała z roku na rok, a mianowicie od chwili odzyskania niepodległości państwowej przybywało coraz więcej Polaków. Obecnie mieszka w Rostarzewie i okolicy 700 Polaków. To już nie garstka mała jak przed laty, to gromada...".

Zebranie odpowiednich funduszy nie było łatwe. Chociaż już 19 listopada 1925 roku z dniem 1 stycznia 1926 roku ks. kardynał Edmund Dalbor erygował parafię to budowę kościoła rozpoczęto w 1928 roku. Do nowej parafii włączono 9 miejscowości: 5 z parafii Wolsztyn i 4 z parafii Gościeszyn. Parafia Gościeszyn wydzieliła także na potrzeby nowej parafii beneficjum o obszarze 36,62 ha roli. Fundusze płynęły od osób prywatnych, z działalności rozrywkowej organizacji polskich działających w Rostarzewie, materiał budowlany przekazały rostarzewskie cegielnie, wsparcia finansowego udzielił także Wydział Powiatowy. Ale i tak na koszty budowy wynoszące 30 tyś. złotych do połowy 1932 roku zebrano w gotówce i materiale sumę 16 tyś. złotych. Uroczystość poświęcenia i wmurowania kamienia węgielnego pod budowę kościoła odbyła się 18 listopada 1928 roku; dokonał tego aktu ks. dr Hozakowski - kanonik katedry poznańskiej. Kościół i parafia otrzymała imię Św. Józefa.

1 listopada 1932 roku odbyło się uroczyste otwarcie cmentarza grzebalnego dla członków parafii katolickiej.

W tym samym roku obowiązki administratora parafii przejął z rąk ks. Alfonsa Graszyńskiego ks. Wojciech Perski, który obowiązki te pełnił do chwili aresztowania przez Niemców. Ks. Perski podobnie jak jego poprzednik był kontynuatorem narodowej działalności Kościoła katolickiego, był aktywnym członkiem Stronnictwa Narodowego, które zresztą miało przewagę wpływów nie tylko w Rostarzewie, ale i w całym powiecie i Wielkopolsce. Nacjonalistyczną działalność prowadziła także gmina protestancka w Rostarzewie, szczególnie ożywioną działalność widać w latach trzydziestych - pastor czynnie uczestniczył w podburzaniu Niemców przeciwko Polakom.

Z chwilą uzyskania niepodległości stało się sprawą pilną odniemczenie języka polskiego w prasie, urzędach oraz wprowadzenia do urzędów Polaków. Część urzędników niemieckich pozostała na swoich stanowiskach po złożeniu polskiej przysięgi urzędniczej, ale stosunek ich do państwa polskiego nie zawsze był poprawny. Jeszcze w 1921 roku Wojewoda Poznański wydał okólnik, w którym informował, że Niemcy urzędnicy komunalni, mimo, że złożyli polską przysięgę urzędniczą zachowują się na ogól nieprzychylnie i nielojalnie wobec Polski. Dlatego też zachodzi konieczność usunięcia ich i zastąpienie urzędnikami narodowości polskiej, dla których miano przeprowadzać szkolenia. Szkolenia takie miały być także prowadzone dla sołtysów. Podobna sytuacja była i w Rostarzewie, gdyż do wiosny 1922 roku burmistrzem był Niemiec, który swoją funkcję sprawował przed 1919 rokiem. Swoje stanowisko wykorzystywał dla wzmocnienia coraz słabszej liczebnie ludności niemieckiej. Powołanie nowego burmistrza - Polaka Sylwestra Łukomskiego, pozwoliło na szybką i trwałą organizację życia społeczno - politycznego Rostarzewa, pozwoliło wyprzeć Niemców z działających już organizacji i towarzystw oraz organów samorządowych.

Źródło: Zgaiński M. Rostarzewo. Zarys monograficzny część pierwsza – do roku 1945. Grodzisk Wlkp. 2000. ISBN 83-911135-5-8